Spis treści

 

Historia polskiego poradnictwa

Początki idei opieki psychologicznej nad dziećmi i młodzieżą w Polsce sięgają przełomu XIX i XX wieku. Pionierskie prace z zakresu psychologii stosowanej zainicjowały działania zmierzające w kierunku powstawania poradni zawodowych. Już w 1915 roku w Warszawie utworzono poradnię zawodową dla chłopców i dziewcząt przy Towarzystwie „Patronat nad Polską Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową". Z tej inicjatywy zrodził się pomysł wyodrębnienia z poradni „Patronatu" Instytutu Psychotechnicznego badającego przydatność młodzieży do różnych zawodów. W 1921 roku Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej w Warszawie zakłada Laboratorium Psychopedagogiczne, którego zadaniem jest selekcja do szkół specjalnych dzieci z upośledzeniem umysłowym.
W roku 1928 ustanowiono pierwszy etat państwowy psychologa szkolnego, a w niedługim czasie coraz większa liczba szkół i przedszkoli zaczęła angażować psychologów. Duże zainteresowanie i prężne działanie Koła Psychologów Szkolnych powstałego w 1931 roku doprowadziło do utworzenia różnorodnych instytucji działających na rzecz dziecka. W tym okresie funkcjonują szkolne poradnie zawodowe, pracownie psychotechniczne, poradnie psychologiczno- wychowawcze, leczniczo- wychowawcze, psychohigieniczne itp.
Podjęte w 1939 roku prace nad ujednoliceniem i podniesieniem rangi poradnictwa uniemożliwił wybuch II wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości psychologowie przystąpili do odbudowy poradnictwa. Na II Ogólnopolskiej Konferencji Psychologów 23 poradnie i pracownie psychologiczne złożyły sprawozdanie ze swojej działalności. Od około 1949 roku zaczął się okres szybkiego i gwałtownego zamierania psychologii. Zarządzenia administracyjne, usuwanie niewygodnych ludzi likwidowały szybko jedną placówkę po drugiej. Dno upadku osiągnęła psychologia mniej więcej z początkiem 1955 roku. W całym kraju zostały zlikwidowane wszystkie placówki psychologii stosowanej. Wyjątek stanowiły dwie placówki w górnictwie na Górnym Śląsku.
W 1956 roku inicjatywę reaktywowania poradnictwa zawodowego podjął Centralny Urząd Szkolnictwa Zawodowego, a w 1957 roku Ministerstwo Oświaty uruchomiło pierwsze poradnie zawodowe dla młodzieży w Warszawie, Krakowie, Katowicach i Łodzi. W marcu 1958 roku zostały powołane poradnie społeczno- wychowawcze tworzone przez Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w porozumieniu z Ministerstwem Oświaty. Szczegółowy zakres działania poradni określiła Instrukcja Zarządu Głównego TPD. Zgodnie z nią podstawowym zadaniem poradni było udzielanie porad w przypadkach występujących trudności wychowawczych oraz niesienie pomocy dziecku, rodzinie i szkole w rozwiązywaniu tych trudności. Na uwagę zasługuje również fakt, że już wtedy ważnym elementem była praca podejmowana wśród rodziców (pogadanki, filmy, wywiady środowiskowe). W kwietniu 1958 roku powstały poradnie psychologiczne obejmujące szkoły średnie, ogólnokształcące i zawodowe, które miały za zadanie prowadzenie preorientacji zawodowej dla młodzieży i rodziców. Zatem rok 1958 należy uznać za datę powstania systemu poradnictwa zawodowego i wychowawczego w Polsce po II wojnie światowej. Oba piony poradnictwa rozwijały się bardzo dynamicznie ale odrębnie. W 1964 roku podjęto działania w celu ujednolicenia poradnictwa. 1 sierpnia tegoż roku Minister Oświaty i Wychowania wydał zarządzenie, na mocy którego zlikwidowano poradnie psychologiczne a powołano do życia poradnie wychowawczo – zawodowe, dopuszczając jednocześnie prowadzenie poradni przez TPD. 1 stycznia 1966 roku powstaje także jako jedna ze 173 w kraju poradnia w Jarosławiu. Głównym zadaniem, jakie postawiono przed poradniami była pomoc w zapobieganiu trudnościom wychowawczym i ich rozwiązywaniu oraz w wyborze przez młodzież kierunku dalszego kształcenia i zawodu. W latach 60. poradnie wychowawczo- zawodowe natrafiały na poważne trudności przy realizacji swoich różnorodnych zadań. Niektóre z tych zadań podejmowały poradnie rejonowe. Ostateczne ujednolicenie sieci poradnictwa wychowawczo- zawodowego przyniosło zarządzenie Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z września 1968 roku, na mocy którego przestały istnieć poradnie prowadzone przez Towarzystwo Przyjaciół Dzieci. Od tego roku w Polsce istniał jednolity system poradnictwa wychowawczo- zawodowego, którego działalność opierała się na poradniach wychowawczo- zawodowych funkcjonujących na podstawie statutu wydanego w tym samym roku. Koncepcja takiego systemu poradnictwa była zgodna z zaleceniami Międzynarodowej Konferencji Oświaty zorganizowanej w 1963 w Genewie przez UNESCO i BIE. W 1973 roku wydano nowy statut poradni, który precyzował zadania z zakresu poradnictwa wychowawczego i zawodowego oraz podniósł wymogi dotyczące liczby zatrudnianych w poradniach pracowników. Statut ten obowiązywał do roku 1993. Analiza zadań statutowych poradni pozwalała na wyodrębnienie trzech zasadniczych kierunków działania: profilaktyki, diagnozy i pomocy. Realizacja ich uzależniona była przede wszystkim od współdziałania ze szkołą. Wprowadzenie etatu pedagoga szkolnego poszerzyło zakres i częstotliwość kontaktów pracowników poradni ze szkołami. Rosnąca liczba poradni i zatrudnianych w nich specjalistów wymagała utworzenia zaplecza, które służyłoby pomocą metodyczną i merytoryczną. Odpowiedzią na te potrzeby było powołanie w 1976 roku Ośrodka Poradnictwa Wychowawczo – Zawodowego, który rok później został przekształcony w Centralny Ośrodek Metodyczny Poradnictwa Wychowawczo- Zawodowego MOiW. Celem Ośrodka było doskonalenie systemu poradnictwa psychologiczno- pedagogicznego oraz opieka profilaktyczno- wychowawcza i resocjalizacyjna w placówkach resortu edukacji. Ośrodek tworzył zaplecze metodyczne dla działalności diagnostycznej i terapeutycznej, wypracowywał i wdrażał metody diagnozy specjalistycznej, i programy terapii. Dzisiaj kontynuatorem tych zadań jest Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno – Pedagogicznej.
Zmiany społeczne, polityczne i gospodarcze, które zaszły na przełomie lat 80. i 90., miały istotny wpływ na reorganizację systemu poradnictwa. Na podstawie Rozporządzenia MEN z dnia 11 czerwca 1993 Poradnie Wychowawczo – Zawodowe przekształciły się w Poradnie Psychologiczno – Pedagogiczne.
Poradnia przestała być placówką „szkołocentryczną", a odbiorcą pracy zatrudnionych w niej specjalistów stał się konkretny człowiek.
Zrezygnowano z modelu dużych placówek, takich jak wojewódzkie poradnie wychowawczo – zawodowe, stworzono możliwość powoływania specjalistycznych poradni psychologiczno – pedagogicznych. Zmiany w nazewnictwie i strukturze organizacyjnej spowodowały istotne i zasadnicze przekształcenia w funkcji i zadaniach poradni.
Do podstawowych zadań poradni wprowadzono działalność diagnostyczną, profilaktyczną, doradczą i terapeutyczną. Ważnym zadaniem była działalność orzecznicza. Zmiany profilu zadań spowodowały, że poradnie psychologiczno – pedagogiczne znalazły szczególne miejsce w systemie edukacji.
Na koniec roku szkolnego 1994/1995 w Polsce działały 592 publiczne poradnie psychologiczno – pedagogiczne. Siecią poradnictwa objęto cały kraj, natomiast liczba poradni w poszczególnych województwach była zróżnicowana. Najmniej poradni w tym okresie działało w województwach przemyskim, zamojskim i chełmińskim. Jedną z pięciu działających na terenie ówczesnego województwa przemyskiego była poradnia w Jarosławiu.